{"id":21423,"date":"2020-03-10T07:26:30","date_gmt":"2020-03-10T04:26:30","guid":{"rendered":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/?p=21423"},"modified":"2020-09-07T15:23:40","modified_gmt":"2020-09-07T12:23:40","slug":"study-suggests-first-authors-contribute-more-in-research-misconduct","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/study-suggests-first-authors-contribute-more-in-research-misconduct\/","title":{"rendered":"Bir Bilimsel Makalenin Bilimsel B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden ve Hatalar\u0131ndan \u0130lk Yazar M\u0131 Yoksa Sorumlu Yazar M\u0131 Sorumludur?"},"content":{"rendered":"<p>Ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 bilimsel suistimal a\u00e7\u0131s\u0131ndan analiz eden baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, makalelerin ilk yazarlar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131rman\u0131n dahilindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden sorumlu tutulmas\u0131n\u0131 tavsiye etmi\u015flerdir. Bel\u00e7ika&#8217;daki <a href=\"https:\/\/www.kuleuven.be\/english\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow noreferrer\">KU Leuven<\/a>&#8216;den <a href=\"https:\/\/feb.kuleuven.be\/katrin.hussinger\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow noreferrer\">Katrin Hussinger<\/a> ve <a href=\"https:\/\/feb.kuleuven.be\/maikel.pellens\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow noreferrer\">Maikel Pellens<\/a>, ABD Ara\u015ft\u0131rma B\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc Dairesi (<a href=\"https:\/\/ori.hhs.gov\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow noreferrer\">ORI \u2013 Office of Research Integrity<\/a>) taraf\u0131ndan soru\u015fturulan davalarda, ilk yazarlar\u0131n, \u00f6zellikle yazar listesinin ortas\u0131nda yer alan yazarlardan daha fazla bilimsel suistimal yapt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Bu nedenle, bilimsel do\u011frulu\u011fu garanti etme sorumlulu\u011funun di\u011fer t\u00fcm yazarlar ile birlikte olmas\u0131 gerekti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n<div id=\"om-u6oekzfsnxgqwxfjgkvl-holder\"><\/div>\n<p><script type=\"text\/javascript\" src=\"https:\/\/a.omappapi.com\/app\/js\/api.min.js\" data-campaign=\"u6oekzfsnxgqwxfjgkvl\" data-user=\"41855\" async><\/script><\/p>\n<p>Peki yazar s\u0131ralamas\u0131 nas\u0131l olu\u015fturulur ve kimler hangi tip yazar olurlar? \u00d6zetlemek gerekirse, ilk yazar, deneyi yapan ki\u015fi oldu\u011fu i\u00e7in makale hakk\u0131nda daha iyi bilgi sahibidir ve \u00e7o\u011fu zaman da makaleyi yazan ki\u015fidir. Sorumlu yazar, genellikle profes\u00f6r, kurucu veya bazen de fon sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 olmaktad\u0131r. Ancak bir \u00e7ok dergi yaln\u0131zca sorumlu yazar\u0131n ileti\u015fim bilgilerini okuyucular ile payla\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan makalenin sorumlulu\u011fu yaln\u0131zca bu yazara ait olmaktad\u0131r. Sorumluluk a\u00e7\u0131s\u0131ndan konu\u015fulursa, ilk yazar makalenin yay\u0131nlanmadan \u00f6nceki durumlar\u0131ndan ve sorumlu yazar ise makalenin yay\u0131nlad\u0131ktan sonraki durumlar\u0131ndan sorumludur.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck ve i\u015fbirli\u011fine dayal\u0131 ara\u015ft\u0131rma projeleri i\u00e7in bir makalede veri \u00fcretimi veya g\u00f6r\u00fcnt\u00fc manip\u00fclasyonu gibi yanl\u0131\u015f kullan\u0131m kan\u0131t\u0131 bulundu\u011funda su\u00e7lanmas\u0131 gereken ki\u015finin kim oldu\u011fu ciddi bir tart\u0131\u015fma kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Bilimsel d\u00fcnyadaki kurallar, her yazar\u0131n yaln\u0131zca ki\u015fisel olarak ilgilendikleri ara\u015ft\u0131rman\u0131n b\u00f6l\u00fcmlerinden sorumlu olmas\u0131 ve ara\u015ft\u0131rmaya katk\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerden sorumlu olmamas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemektedir. Bu durum, olas\u0131 bir suistimalin tespit edilememesinin bir sebebi olarak s\u00f6ylenmektedir. Di\u011fer taraftan, baz\u0131lar\u0131, ara\u015ft\u0131rmaya dahil edilmi\u015f olsun veya olmas\u0131n, makalede yer alan her \u015feyden her bir yazar\u0131n sorumlu tutulmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemektedir.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/journals.plos.org\/plosone\/article?id=10.1371\/journal.pone.0215962\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow noreferrer\">Hussinger ve Pellens<\/a>, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir se\u00e7enek olarak kefil modelini ortaya sundular. Bu se\u00e7enekte, yazarlar\u0131n kendi katk\u0131lar\u0131ndan dolay\u0131 sorumlu tutuldu\u011fu yer sadece kendi katk\u0131da bulunduklar\u0131 k\u0131s\u0131md\u0131r. Ancak, grubun tek bir \u00fcyesi de, yani yazarlardan bir tanesi de, bilimsel do\u011fruluktan sorumlu genel bir garant\u00f6r olarak atanm\u0131\u015f durumdad\u0131r.<\/p>\n<p>Yap\u0131lan analiz, baz\u0131 disiplinlerde ara\u015ft\u0131rmay\u0131 ba\u015flatan ki\u015fi olan ilk yazar\u0131n bu garant\u00f6r g\u00f6revinde olmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmektedir. 80 farkl\u0131 ORI ara\u015ft\u0131rmas\u0131 incelendi\u011finde, ilk yazarlar\u0131n bilimsel suistimalden sorumlu olduklar\u0131n\u0131n en muhtemel oldu\u011fu ve yazar listesinin ortas\u0131ndakilerden %38 daha fazla bilimsel suistimal yapt\u0131klar\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fma ayr\u0131ca ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in genellikle daha fazla sorumlulu\u011fu olan di\u011fer iki yazar rol\u00fcne de de\u011finmektedir: \u201csorumlu yazar\u201d ve genellikle en son ad\u0131 listelenen \u201ck\u0131demli yazar\u201d. Sorumlu yazarlar\u0131n, orta s\u0131rada ad\u0131 yaz\u0131lan yazarlardan %14 daha y\u00fcksek bilimsel su<span style=\"text-decoration: line-through\">i<\/span>istimal yapma ihtimali oldu\u011fu bulunmu\u015ftur. Ancak k\u0131demli yazarlar i\u00e7in istatistiksel olarak anlaml\u0131 bir sonu\u00e7 bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, ilk yazarlar\u0131n suistimal su\u00e7undan sorumlu tutuldu\u011fu garant\u00f6r benzeri bir modelin, \u00e7ok fazla okuyucuyu etkilememekle birlikte, suistimalden sorumlu olan yazar\u0131n yakalanmas\u0131 ihtimalinin y\u00fcksek oldu\u011fu\u201d sonucuna varm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<h2>Konu Hakk\u0131nda Yorumlar<\/h2>\n<p>ABD&#8217;deki Tennessee \u00dcniversitesi&#8217;nden bir fiziksel kimyager ve ara\u015ft\u0131rma eti\u011fi uzman\u0131 olan <a href=\"https:\/\/chem.utk.edu\/people\/jeffrey-d-kovac\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow noreferrer\">Jeffrey Kovac<\/a>, garant\u00f6r modelinin en iyi se\u00e7enek gibi g\u00f6r\u00fcnmesine ra\u011fmen ayn\u0131 zamanda zay\u0131fl\u0131klar\u0131n\u0131n oldu\u011funu da s\u00f6ylemi\u015ftir. Bunun suistimali yapan i\u015f ortaklar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden garant\u00f6r\u00fc ma\u011fdur edebilece\u011fini ve b\u00f6yle bir durumda da kimin hatay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011finin tespit edilmesinin kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Bilimsel sui<span style=\"text-decoration: line-through\">i<\/span>stimalin oldu\u011fu iddia edilen durumlarda, kimin sorumlu oldu\u011funu bulmak i\u00e7in t\u00fcm ekip arkada\u015flar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir.<\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rma eti\u011fi, \u00f6nyarg\u0131 ve bilimsel suistimal \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bulunan ve \u0130ngiltere&#8217;deki London School of Economics&#8217;ten bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olan <a href=\"https:\/\/www.lse.ac.uk\/Methodology\/People\/Academic-Staff\/Daniele-Fanelli\/Daniele-Fanelli\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow noreferrer\">Daniele Fanelli<\/a> konu \u00fczerinde daha da ileri gitmi\u015ftir. Fanelli, \u00e7al\u0131\u015fmadaki gerek\u00e7ede, suistimalden sorumlu olma konusunda istatistiksel olarak daha muhtemel olan yazar rollerinin her zaman hesap verebilir tutulmas\u0131 gerekti\u011finin mant\u0131ks\u0131z ve savunulamaz oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Fanelli, ayr\u0131ca, bilerek yalan s\u00f6yleyen, aldatan veya \u00e7alan ki\u015finin cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini de belirtmi\u015ftir. Bir e\u015f-yazar\u0131n, ne kadar uyan\u0131k olursa olsun, d\u00fcr\u00fcst olmayan bir i\u015fbirlik\u00e7i taraf\u0131ndan kolayca kand\u0131r\u0131labilece\u011fini ve bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n suistimaline kar\u015f\u0131 sorumlu bir ki\u015fiyi sorumlu tutman\u0131n etik ve yasal olarak imkans\u0131z oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir.<\/p>\n<p>Biyomedikal ara\u015ft\u0131rman\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc artt\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fan ve \u0130ngiltere\u2019deki Edinburgh \u00dcniversitesi&#8217;ndeki bir sinirbilimci olan <a href=\"https:\/\/www.ed.ac.uk\/profile\/professor-malcolm-macleod\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow noreferrer\">Malcolm Macleod<\/a>, garant\u00f6r modelinin baz\u0131 yararlar\u0131 oldu\u011funu, ancak suistimalden sorumlu tutulmas\u0131 gereken ki\u015finin ilk yazardan ziyade k\u0131demli yazar veya ba\u015f ara\u015ft\u0131rmac\u0131 oldu\u011funu belirtmektedir. Genellikle yazar ekibinin daha az k\u0131demli \u00fcyelerinden birisine yap\u0131lacak soru\u015fturmayla u\u011fra\u015fman\u0131n y\u00fck\u00fcn\u00fcn adil olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk yazar ger\u00e7ekten hile yap\u0131yorsa, k\u0131demli yazar\u0131n do\u011fal olarak bunu fark etmesini beklemek mant\u0131kl\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden, ilk yakla\u015f\u0131m\u0131n k\u0131demli yazara yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini ve bir su<span style=\"text-decoration: line-through\">i<\/span>stimal davran\u0131\u015f vakas\u0131n\u0131n bulundu\u011fu yerde ise k\u0131demli ve sorumlu yazarlar\u0131n hepsinin hatal\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir.<\/p>\n<h2>Yazarlar Aras\u0131 Farklar Nelerdir?<\/h2>\n<p>\u0130lk yazar genellikle ara\u015ft\u0131rma i\u015fini \u00fcstlenen \u00f6\u011frenci veya ara\u015ft\u0131rmac\u0131d\u0131r. \u0130lk yazar genellikle sunum yapan yazar olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130lk yazar ara\u015ft\u0131rmadaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 pratik olarak ger\u00e7ekle\u015ftiren ve bunu yaparken ara\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilecek di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ya da ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma grubundaki meslekta\u015flar yazar grubunda yer alabilir. Ayr\u0131ca, makalenin haz\u0131rlanmas\u0131ndan ve verilerin analizinden de sorumludur.<\/p>\n<p>Sorumlu yazar ise genellikle entelekt\u00fcel girdi sa\u011flayan ve ara\u015ft\u0131rmada izlenecek protokolleri tasarlayan ve onaylayan k\u0131demli yazard\u0131r. Makaleyi d\u00fczeltme, yaz\u0131m dilini kontrol etme ve hatalar\u0131 giderme, bildiri sunumu s\u0131ras\u0131ndaki t\u00fcm yaz\u0131\u015fmalar\u0131 yapma, revizyon gerekiyor ise bunlar\u0131n yap\u0131lmas\u0131ndan ve g\u00f6zden ge\u00e7irilmi\u015f yaz\u0131lar\u0131n makalenin kabul edilip yay\u0131nlanmas\u0131na kadar yeniden sunulmas\u0131ndan sorumludur. Bu, \u00e7o\u011fu durumda ola\u011fan bir uygulamad\u0131r. Baz\u0131 durumlarda, mesela \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n di\u011fer kurumlarla i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, as\u0131l ara\u015ft\u0131rmac\u0131 veya ilk yazar ve sorumlu yazar ayn\u0131 ki\u015filer olmaktad\u0131r. Yard\u0131mc\u0131 yazarlar\u0131n say\u0131s\u0131 da y\u00fcr\u00fct\u00fclen ara\u015ft\u0131rmaya yard\u0131m eden ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve uzman say\u0131s\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak artmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Bunun yan\u0131nda farkl\u0131 uygulamalar da mevcuttur. Mesela, sorumlu yazar\u0131n ilk yazar oldu\u011fu baz\u0131 kurumlar vard\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 yapan ki\u015fi veya as\u0131l ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ya da \u00f6\u011frenci, ikinci yazar, hatta ortak yazar olarak ge\u00e7en di\u011fer ileri s\u0131ralara ismi yaz\u0131labilmektedir. Bu, baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flere g\u00f6re, ger\u00e7ek ara\u015ft\u0131rmac\u0131 veya \u00f6\u011frenci i\u00e7in etik olmayan bir durumdur ve adaletsizliktir. Buna ra\u011fmen, bu tip uygulama baz\u0131 kurumlarda olduk\u00e7a yayg\u0131nd\u0131r ve \u00f6\u011frenciler \u00e7o\u011fu durumda yeni ba\u015flayanlar olduklar\u0131 i\u00e7in k\u0131demli yazarlar\u0131n isteklerine mecburen ba\u011fl\u0131 kalmalar\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n<h2>Yazarlar\u0131n Sorumluluklar\u0131 Ne Kadar Ger\u00e7ek\u00e7idir?<\/h2>\n<p>Sadece bir yazar\u0131n (ilk yazar\u0131n) ara\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sadece bir yazar\u0131n da (en son listelenen yazar olan sorumlu yazar\u0131n) ara\u015ft\u0131rma fikri olan ana &#8220;ideoloji insan\u0131&#8221; oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek ne kadar do\u011frudur? Maalesef b\u00f6ylesine temiz ve net bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc genelde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u015fey de\u011fildir. Bu nedenle, yay\u0131nc\u0131l\u0131k uygulamas\u0131na ili\u015fkin mevcut uluslararas\u0131 kurallar, yazarlar\u0131n katk\u0131lar\u0131n niteli\u011fini ve b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00a0\u201c<a href=\"https:\/\/www.nature.com\/articles\/d41586-018-06815-1\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow noreferrer\">Contributorship<\/a>\u201d olarak isimlendirilen bir katk\u0131 beyan\u0131nda verilmesini gerektirmektedir ve yakla\u015f\u0131k 5 y\u0131ld\u0131r Nature dergilerinde bu beyan zorunlu hale getirilmi\u015ftir. Bu sayede makalede yer alan yazarlar\u0131n isim s\u0131ras\u0131n\u0131n yazar rolleriyle ilgili hi\u00e7bir \u015fey ifade etmedi\u011fini varsaymam\u0131z gerekti\u011fini belirtmi\u015f olmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 bilimsel suistimal a\u00e7\u0131s\u0131ndan analiz eden baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, makalelerin ilk yazarlar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131rman\u0131n dahilindeki [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":8206,"featured_media":21424,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1499,1495],"tags":[1581,1580],"ppma_author":[1655],"class_list":["post-21423","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-understanding-ethics","category-publishing-research","tag-importance-of-research-ethics","tag-ethics-misconduct"],"acf":[],"single_webinar_page_date":null,"single_webinar_page_time":null,"session_agenda":null,"who_should_attend_this_session":null,"about_the_speaker_field":null,"co-webinar-sec":null,"co_webinar_sec_one":null,"speaker-name":null,"webinar-date":null,"webinar-time":null,"webinar-s-image":null,"custum_webinar_category":null,"authors":[{"term_id":1655,"user_id":8206,"is_guest":0,"slug":"editortr","display_name":"editortr","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/347d54be4941c5af20289743c42209a653f6dfa8242bcc8e58964d59ffa87297?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","first_name":"","last_name":"","user_url":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21423","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8206"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21423"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21423\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22215,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21423\/revisions\/22215"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21424"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21423"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21423"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21423"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=21423"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}