{"id":21460,"date":"2019-07-13T08:37:54","date_gmt":"2019-07-13T05:37:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/?p=21460"},"modified":"2020-10-29T10:59:26","modified_gmt":"2020-10-29T07:59:26","slug":"should-the-academic-community-trust-plagiarism-detectors","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/should-the-academic-community-trust-plagiarism-detectors\/","title":{"rendered":"\u0130ntihal tespitinde kullan\u0131lan yaz\u0131l\u0131mlar ne kadar g\u00fcvenilir?"},"content":{"rendered":"<p>\u0130ntihal, \u0130ngilizcede kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201cPlagiarism\u201d olan ve maalesef bir\u00e7ok alanda oldu\u011fu gibi akademik alanda da \u00e7ok yayg\u0131n olarak ba\u015fvurulan bir sahtek\u00e2rl\u0131k t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Akademik \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131n \u00e7arp\u0131t\u0131lmas\u0131na neden olarak akademik b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe zarar verir. Bilmeden veya yanl\u0131\u015fl\u0131kla yap\u0131labilece\u011fi gibi kas\u0131tl\u0131 da olabilir. Derin k\u00f6kleri olan <a href=\"https:\/\/www.enago.com.tr\/academy\/intihal-tanimlamanin-zorlugu\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow noreferrer\">\u00e7ok karma\u015f\u0131k bir konudur<\/a>. O nedenle neyin intihal olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve hangi \u015fartlarda aktar\u0131lan bir bilginin <a href=\"https:\/\/www.enago.com.tr\/academy\/intihal-sinirina-ne-zaman-girilir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow noreferrer\">intihale girece\u011fi<\/a> \u00fczerinde de tam bir fikir birli\u011fi yoktur. Durum b\u00f6yle olsa da kas\u0131tl\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlarda <a href=\"https:\/\/www.enago.com.tr\/academy\/bir-yazar-intihal-iddialarina-nasil-cevap-vermelidir\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener nofollow noreferrer\">ciddi bir suiistimal<\/a> olarak kabul edilir. \u0130nternetin yayg\u0131nla\u015fas\u0131 ve dijital bilgi kaynaklar\u0131na ula\u015f\u0131m\u0131n \u00e7ok kolayla\u015fmas\u0131yla hem \u00f6\u011fretim alan\u0131nda hem de akademik d\u00fcnyada s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan ciddi bir problem haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n<div id=\"om-u6oekzfsnxgqwxfjgkvl-holder\"><\/div>\n<p><script type=\"text\/javascript\" src=\"https:\/\/a.omappapi.com\/app\/js\/api.min.js\" data-campaign=\"u6oekzfsnxgqwxfjgkvl\" data-user=\"41855\" async><\/script><\/p>\n<p>Akademik literat\u00fcrde intihali tamamen engellemek m\u00fcmk\u00fcn g\u00f6r\u00fcnmese de en az\u0131ndan kontrol alt\u0131nda tutmak ve fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in akademik yay\u0131nc\u0131 kurulu\u015flar ve dergiler \u00e7ok say\u0131da yapay zek\u00e2 uygulamas\u0131 kullanmaktad\u0131rlar. iThenticate, Turnitin gibi yaz\u0131l\u0131mlar intihale kar\u015f\u0131 verilen sava\u015fta kullan\u0131l\u0131yorlar. Bu t\u00fcr yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n intihal tespiti yapt\u0131\u011f\u0131 yayg\u0131n olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclse de asl\u0131nda durum bundan farkl\u0131d\u0131r. Ger\u00e7ekte bu yaz\u0131l\u0131mlar intihal tespiti yapmamaktad\u0131r. Onun yerine kapal\u0131 algoritmalar kullanarak metin e\u015fle\u015ftirmesi yaparlar. Bu e\u015fle\u015ftirmeler do\u011fru sonu\u00e7lar \u00fcretmekle birlikte bazen yanl\u0131\u015f sonu\u00e7lar da \u00fcretebilmektedir. O nedenle bu yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n t\u00fcm intihal vakalar\u0131n\u0131 tespit edebildikleri kan\u0131s\u0131 do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n<h2>\u0130ntihal yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n problemleri<\/h2>\n<p>Genel hatlar\u0131yla anlatmak gerekirse, intihal tespiti i\u00e7in kullan\u0131lan yaz\u0131l\u0131mlar g\u00f6nderilen bir metni al\u0131r ve internette ve ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck veri tabanlar\u0131nda bulunan metinler ile e\u015fle\u015ftirirler. Tarama tamamland\u0131\u011f\u0131nda, metnin bilinen kaynaklara olan benzerlik y\u00fczdesini g\u00f6steren bir skor elde edilir. Bu skora bir de ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir rapor e\u015flik eder. Rapor ayr\u0131ca de\u011ferlendirmeyi kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in analiz edilen metni renklendirir. Kopyala yap\u0131\u015ft\u0131r t\u00fcr\u00fcnden intihallerin tespitinde olduk\u00e7a verimli olsalar da at\u0131f yap\u0131lmadan kullan\u0131lan fikirleri, ba\u015fka dile \u00e7evrilen metinleri, anlam\u0131 de\u011fi\u015ftirmeden kelimeleri ve yerlerini de\u011fi\u015ftirmek suretiyle yap\u0131lan intihalleri bu programlar \u00e7o\u011funlukla alg\u0131layamazlar. \u015eekil ve verilerin izinsiz kullan\u0131m\u0131n\u0131 tespit edemezler. \u0130mla hatalar\u0131, font ve ya stil de\u011fi\u015fiklikleri ve dijital olmayan metinler de bazen intihal tespitini engelleyebilmektedir.<\/p>\n<p>Bu yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n di\u011fer bir problem ise hatal\u0131 intihal tespiti yapmalar\u0131. Metinlerde bulunan \u00f6zellikle metot k\u0131sm\u0131nda kullan\u0131lan ortak ifadeler, uzun kurum adlar\u0131 veya referans bilgileri intihal olarak i\u015faretlenebilmektedir. Bu durum ancak raporun ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda tespit edilebiliyor.\u00a0 \u0130lgin\u00e7 olarak ayn\u0131 yaz\u0131l\u0131m\u0131n ayn\u0131 metin i\u00e7in farkl\u0131 zamanlarda \u00fcretti\u011fi raporlar birbirlerinden farkl\u0131 olabilmekte ve ayn\u0131 metin i\u00e7in farkl\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar farkl\u0131 sonu\u00e7lar \u00fcretebilmektedir.<\/p>\n<p>Burada genelde yap\u0131lan hata yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n \u00fcretti\u011fi skoru yeterli bularak h\u0131zl\u0131 karar vermektir. H\u00e2lbuki yukar\u0131da belirtti\u011fim nedenlerden \u00f6t\u00fcr\u00fc intihal olmayan durumlar intihalmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnebilmekle beraber ger\u00e7ek intihaller programlar\u0131n taramas\u0131ndan ka\u00e7abilmektedir. Zaman darl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bask\u0131s\u0131yla dergi edit\u00f6rleri ve \u00f6\u011fretmenler intihalleri h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde belirleyip elemek i\u00e7in sadece \u00f6zg\u00fcnl\u00fck skoruna bakarak karar verebiliyorlar. Do\u011fal olarak bu da ma\u011fduriyete neden oluyor. Asl\u0131nda intihal i\u00e7ermeyen makaleler reddediliyor ve s\u00fcre\u00e7 gereksiz yere en az\u0131ndan zaman kayb\u0131yla sonu\u00e7lan\u0131yor. Programlar\u0131n zay\u0131f y\u00f6nlerini bilenler veya bu programlar\u0131 kullanarak \u00f6\u011frenen \u00f6\u011frenciler metinler \u00fczerinde oynama yaparak programlar\u0131 atlat\u0131yorlar. Genelde en \u00e7ok kullan\u0131lan y\u00f6ntemler, c\u00fcmlenin kalitesinden \u00f6d\u00fcn vermek pahas\u0131na kelimeleri e\u015f anlaml\u0131lar\u0131yla de\u011fi\u015ftirmek; duruma g\u00f6re aktif c\u00fcmleyi pasif yapmak ya da tam tersini uygulamak suretiyle yeniden yazmak. Bu i\u015flemlere metin y\u0131kama deniyor. \u0130nternet ortam\u0131nda metin y\u0131kama i\u015fini otomatik olarak yapan uygulamalar bile mevcut. B\u00f6ylece bariz intihal vakalar\u0131nda bile programlar\u0131n aldat\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n<h2>Ya\u015fanm\u0131\u015f \u00f6rnekler<\/h2>\n<p>Burada ilgin\u00e7 bir \u00f6rnekten bahsetmek istiyorum. The Scientist dergisinde yay\u0131nlanan bir makalede anlat\u0131lana g\u00f6re, Fransa\u00a0Ulusal Merkezi De La Recherche Scientifique\u2019de davran\u0131\u015f bilimci olarak \u00e7al\u0131\u015fan Jean-Fran\u00e7ois Bonnefon isimli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 bir dergiye g\u00f6nderdi\u011fi bilimsel makalesinin bir yaz\u0131l\u0131m taraf\u0131ndan reddedildi\u011fini twitter hesab\u0131ndan payla\u015fm\u0131\u015f. Program, makalenin y\u00f6ntemler, referanslar ve yazar kurumlar\u0131n\u0131 i\u015faretleyerek intihal tespitinde bulunmu\u015f. Buraya kadar olanlar bu programlar\u0131n hata yapabildi\u011fini bildi\u011fimizden beklenebilecek geli\u015fmeler fakat ilgin\u00e7 olan derginin bu a\u015famada edit\u00f6r de\u011ferlendirmesi yapmay\u0131p intihal tespit i\u015fini tamamen programlara havale etmesi. Makale sonu\u00e7 olarak intihal gerek\u00e7esiyle reddedilmi\u015f. H\u00e2lbuki b\u00f6yle bir aksakl\u0131\u011f\u0131 bir insan bir iki dakika i\u00e7erisinde tespit edebilirdi. \u00a0Bu olay\u0131n kamuoyuna yans\u0131mas\u0131ndan sonra bir tart\u0131\u015fma da tetiklendi. \u00c7ok say\u0131da ara\u015ft\u0131rmac\u0131, bir tek program\u0131n raporuna dayanarak makalenin reddedilmesini \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bulduklar\u0131n\u0131, bu hadisenin baz\u0131 dergilerin makale de\u011ferlendirme s\u00fcrecini ne kadar kaliteli y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc hakk\u0131nda bilgi verdi\u011fini, medyada s\u0131k\u00e7a yap\u0131lan yapay zek\u00e2 g\u00fczellemelerine ra\u011fmen bu t\u00fcr s\u00fcre\u00e7lerin otomatikle\u015fmekten hala \u00e7ok uzak oldu\u011funu, bu programlar\u0131n intihal tespitinde \u00e7ok yararl\u0131 olmakla birlikte insani de\u011ferlendirmenin yerine ge\u00e7emeyece\u011fini belirttiler.<\/p>\n<p>Florida&#8217;da ki Moffit Kanser Merkezi&#8217;nde kanser epidemiyolo\u011fu olarak \u00e7al\u0131\u015fan Travis Gerke isimli ara\u015ft\u0131rmac\u0131 da benzer bir deneyim ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015f. Springer Nature&#8217;\u0131n dergilerinden birine g\u00f6nderdi\u011fi bir makalesi intihal raporuyla geri d\u00f6nm\u00fc\u015f. Raporda yazar listesi, at\u0131flar ve hasta onay\u0131yla ilgili standart metin program taraf\u0131ndan i\u015faretlenmi\u015f. Gerke, yapt\u0131\u011f\u0131 yorumda derginin yazarlardan di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kopyalad\u0131klar\u0131n\u0131 ve neden intihal etmediklerini a\u00e7\u0131klamalar\u0131 gerekti\u011fini isteyen sa\u00e7ma bir rapor g\u00f6ndermelerini garip bularak bunun iyi bir sistem olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Neyse ki Gerke\u2019nin makalesi Bonefon\u2019nun ki gibi reddedilmemi\u015f ve hala de\u011ferlendirme s\u00fcrecindeymi\u015f.<\/p>\n<h2>Daha iyi nas\u0131l olur?<\/h2>\n<p>\u0130ntihal tespitinde kullan\u0131lan programlar\u0131n her ne kadar zay\u0131fl\u0131klar\u0131 ve hata yapma ihtimalleri olsa da problemli metinlerin tespitinde faydal\u0131 olduklar\u0131 \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ek. S\u00fcrecin verimlili\u011fini art\u0131rmak \u00f6ncelikle bu programlar\u0131n ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131n iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131ndan ge\u00e7iyor. Bu programlar intihal olup olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermiyorlar. O karar\u0131n bir insan taraf\u0131ndan verilmesi gerekiyor. O nedenle bu programlar\u0131n bir edit\u00f6r\u00fcn yerini alamayaca\u011f\u0131n\u0131n bilinmesi \u00f6nemli. Analiz edilen metinlerin birden fazla programla analiz edilmesi de hata oran\u0131n\u0131 azaltacakt\u0131r. Programlar taraf\u0131ndan \u00fcretilen \u00f6zg\u00fcnl\u00fck skoruyla yetinmeyerek mutlak surette raporun ayr\u0131nt\u0131lar\u0131na bak\u0131lmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli. Programlar\u0131n intihal a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6zg\u00fcnl\u00fck skoru verdi\u011fi durumlarda metinden al\u0131nan par\u00e7alarla internette arama yap\u0131larak ve referanslar\u0131 ara\u015ft\u0131rarak intihal olup olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131labilir. Bu y\u00f6ntem vakit alsa da metin y\u0131kama y\u00f6ntemiyle yap\u0131lm\u0131\u015f intihalleri a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmada i\u015fe yaramaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Dergiler ve yay\u0131nc\u0131 kurulu\u015flar yay\u0131nlanmak \u00fczere g\u00f6nderilen makaleleri intihal taramas\u0131ndan ge\u00e7iriyorlar. \u00d6rne\u011fin Springer Nature \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 bir sistem kullan\u0131yor. Makale ilk olarak bir insan taraf\u0131ndan de\u011ferlendiriliyor. Sonras\u0131nda yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131larak tarama yap\u0131yor ve son a\u015famada tekrar bir insan taraf\u0131ndan kontrol ediliyor. Yaz\u0131l\u0131m \u00e7ok i\u015fe yarasa da hi\u00e7bir zaman karar verici konumda de\u011fil. Makalenin kabul veya ret karar\u0131n\u0131 her zaman bir edit\u00f6r \u00fcstleniyor. Bu t\u00fcr \u00e7ok basamakl\u0131 ve nihai karar\u0131n yetkin bir insan taraf\u0131ndan verildi\u011fi s\u00fcre\u00e7ler en y\u00fcksek verimlili\u011fi sunacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Akademik yay\u0131nc\u0131l\u0131k alan\u0131nda <a href=\"https:\/\/www.enago.com.tr\/academy\/women-in-turkey-take-a-center-stage-in-artificial-intelligence\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">yapay zek\u00e2<\/a> uygulamalar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 giderek yayg\u0131nla\u015f\u0131yor. \u0130ntihal tespitine yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in kullan\u0131lan programlara ek olarak art\u0131k makale de\u011ferlendirme s\u00fcrecinde de hakemlerin i\u015fini hafifleten ve makalelerde bulunan istatistiki verileri kontrol eden yaz\u0131l\u0131mlar rutin uygulamalar haline gelmekteler. Bu programlar ne kadar i\u015fimizi kolayla\u015ft\u0131rsa da hata yapabileceklerini ve aldat\u0131labileceklerini hi\u00e7bir zaman ak\u0131ldan \u00e7\u0131karmamak gerekiyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130ntihal, \u0130ngilizcede kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201cPlagiarism\u201d olan ve maalesef bir\u00e7ok alanda oldu\u011fu gibi akademik alanda da \u00e7ok [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":8206,"featured_media":21461,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1499,1495],"tags":[1581,1580],"ppma_author":[1655],"class_list":["post-21460","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-understanding-ethics","category-publishing-research","tag-importance-of-research-ethics","tag-ethics-misconduct"],"acf":[],"single_webinar_page_date":null,"single_webinar_page_time":null,"session_agenda":null,"who_should_attend_this_session":null,"about_the_speaker_field":null,"co-webinar-sec":null,"co_webinar_sec_one":null,"speaker-name":null,"webinar-date":null,"webinar-time":null,"webinar-s-image":null,"custum_webinar_category":null,"authors":[{"term_id":1655,"user_id":8206,"is_guest":0,"slug":"editortr","display_name":"editortr","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/347d54be4941c5af20289743c42209a653f6dfa8242bcc8e58964d59ffa87297?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","first_name":"","last_name":"","user_url":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8206"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=21460"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21460\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22300,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/21460\/revisions\/22300"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/21461"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=21460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=21460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=21460"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=21460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}