{"id":2464,"date":"2016-04-27T13:43:01","date_gmt":"2016-04-27T10:13:01","guid":{"rendered":"http:\/\/www.enago.com.tr\/blog\/?p=2464"},"modified":"2018-12-27T05:24:22","modified_gmt":"2018-12-27T02:24:22","slug":"bilimsel-suistimale-karsi-yaptirimlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/bilimsel-suistimale-karsi-yaptirimlar\/","title":{"rendered":"Bilimsel Suistimale Kar\u015f\u0131 Etkili Cayd\u0131r\u0131c\u0131 Yapt\u0131r\u0131mlar Getirmek"},"content":{"rendered":"

\u0130ntihal <\/a>olaylar\u0131, gitgide yayg\u0131nla\u015farak bilim d\u00fcnyas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli sorunlar\u0131ndan biri haline geldi. Bunun bir\u00e7ok farkl\u0131 sebebi oldu\u011fu gibi, de\u011fi\u015fik bi\u00e7imleri de bulunuyor.<\/p>\n

Niyet \u00d6nemli!<\/strong><\/p>\n

En \u00fcst s\u0131rada yer alan \u00fc\u00e7 bilimsel suistimal kategorisi, giderek artan \u00f6nem s\u0131ras\u0131na g\u00f6re \u015fu \u015fekilde listelenebilir:<\/p>\n

    \n
  1. Eser h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ya da intihal olarak bilinen, ba\u015fkas\u0131na ait eserleri veya ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 at\u0131fta bulunmadan ve kaynak g\u00f6stermeden, kendine aitmi\u015f gibi kullanmak.<\/li>\n
  2. Tercih edilen sonu\u00e7lar\u0131 elde etmek i\u00e7in deneyleri veya eldeki verileri manip\u00fcle etmek.<\/li>\n
  3. Verileri, istenen sonu\u00e7lar do\u011frultusunda manip\u00fcle etmenin \u00f6tesinde, yeni ba\u015ftan olu\u015fturmak ya da uydurmak.<\/li>\n<\/ol>\n

    \u0130ntihal, kas\u0131tl\u0131 olabilece\u011fi gibi kas\u0131ts\u0131z da olabilir. Dolay\u0131s\u0131yla bilimsel suistimalin, bilin\u00e7li olarak m\u0131 yoksa bilmeden mi yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak \u00f6nemlidir. \u00d6rne\u011fin, eser h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131, zaman zaman istenmeden, kas\u0131ts\u0131z bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015febiliyor. Yanl\u0131\u015f referans verme veya adil kullan\u0131m konusundaki yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmalar, buna neden olabiliyor. Ancak, orijinal yazar\u0131n isminin payla\u015f\u0131lmamas\u0131, tart\u0131\u015fmas\u0131z kas\u0131tl\u0131d\u0131r. \u0130ntihal ile ger\u00e7ekle\u015fen ihlal sonucu herhangi bir bilimsel veri kaybolmaz ya da bozulmaz. O y\u00fczden, bu t\u00fcr ihlaller, s\u0131ralamada en \u2018hafif\u2019 ihlaller aras\u0131nda yer al\u0131yor.<\/p>\n

    Yukar\u0131da ikinci s\u0131rada yer alan suistimaller s\u00f6z konusu oldu\u011funda, elde edilen sonu\u00e7lar\u0131n tamamen sahte oldu\u011funun kan\u0131tlanmas\u0131 halinde, niyetin sorgulanmas\u0131na gerek bile yoktur. Zira bu durum, insanlar\u0131n refah\u0131na zarar verebilir. Bu nedenle, eser h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re daha ciddi ihlallerdir.<\/p>\n

    \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc durumda ise, niyetin belirlenmesi olduk\u00e7a zordur. E\u011fer bir ara\u015ft\u0131rma grubu, yanl\u0131\u015f bir pozitif sonu\u00e7 \u00fczerinde odaklanm\u0131\u015fsa, bu kas\u0131tl\u0131 m\u0131d\u0131r yoksa sadece hatal\u0131 bir matematik i\u015fleminin sonucu mudur? Bu ihlalin bilerek yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 halinde, yine potansiyel olarak insanlar\u0131n refah\u0131na zarar verebilecek ko\u015fullar ortaya \u00e7\u0131kabilecektir.<\/p>\n

    \u00dcmitsiz bir m\u00fccadele<\/strong><\/p>\n

    Bilimsel makalelerin geri \u00e7ekilmesi ya da tekzip yay\u0131mlanmas\u0131 \u00f6rneklerindeki art\u0131\u015f, bilimsel suistimale kar\u015f\u0131 verilen sava\u015f\u0131 kaybetti\u011fimizi g\u00f6steriyor. Bununla birlikte, dergilerin daha \u00e7ok yeni ve pozitif ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yay\u0131mlamay\u0131 tercih etmesi, birbirini tekrar eden \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n g\u00f6rmezden gelinmesi anlam\u0131na geliyor ve durumun asl\u0131nda ne kadar vahim oldu\u011funu da ortaya koyuyor.<\/p>\n

    Rekabet, ihlalleri te\u015fvik ediyor<\/strong><\/p>\n

    Maalesef, bilimsel yay\u0131nlar\u0131n de\u011ferlendirilmesinde niceli\u011fin niteli\u011fin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesi ile birlikte bilimsel suistimaller de artt\u0131. Tekrarlanamayan \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u0131llar boyunca yay\u0131nda kal\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc yazarlar herhangi bir a\u00e7\u0131klamada bulunmuyor, s\u00f6z konusu \u00e7al\u0131\u015fmaya dair kapsaml\u0131 verileri sa\u011flam\u0131yorlar veya makalelerini geri \u00e7ekmeye yana\u015fm\u0131yorlar. \u201cYay\u0131nla ya da yok ol\u201d bask\u0131s\u0131, meslekta\u015flar aras\u0131nda te\u015fhir edilme tehlikesini ya da rezil olma korkusunu bile ezip ge\u00e7iyor.<\/p>\n

    \u00d6zetle, az say\u0131daki f\u0131rsatlar i\u00e7in m\u00fccadele etmek durumunda kalan \u00e7ok say\u0131da akademik personel oldu\u011fu s\u00fcrece, bu problem a\u015f\u0131lamayacak ve hatta daha da b\u00fcy\u00fcyecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

    \u00d6rtbas etmek, uyar\u0131da bulunmak veya bir daha olmayaca\u011f\u0131na dair s\u00f6z almak, etkili cayd\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6nlemler de\u011fildir. Bunlar, etik davranmayan bilim insanlar\u0131n\u0131n, ihlale bir son vermesini sa\u011flamaz. Her \u015feye ra\u011fmen yine de \u015fanslar\u0131n\u0131 deneyip bu durumdan s\u0131yr\u0131lacaklar\u0131n\u0131 umanlar mutlaka olacakt\u0131r.<\/p>\n

    Temel \u00f6nlemlerle ba\u015flay\u0131n<\/strong><\/p>\n

    Bilimsel suistimallere kar\u015f\u0131 yeterince cayd\u0131r\u0131c\u0131 olabilmenin yolu, bir tak\u0131m ceza ve yapt\u0131r\u0131mlardan ge\u00e7iyor. \u00d6rne\u011fin, intihal yapanlara belirli bir s\u00fcre i\u00e7in yay\u0131n yasa\u011f\u0131 getirilmesi ile ba\u015flanabilir. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda, s\u00f6z konusu ki\u015fiye yapt\u0131\u011f\u0131 hatay\u0131 d\u00fczeltmesi i\u00e7in baz\u0131 e\u011fitimler verilebilir. Zaten, intihali \u00f6nlemenin en etkili \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardan itibaren bilim ve bilim eti\u011fi konular\u0131nda, hatta meslek eti\u011fi konusunda e\u011fitim vererek bu bilincin olu\u015fturulmas\u0131 ve a\u015f\u0131lanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

    Ba\u015fka bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu suistimaller potansiyel olarak b\u00fcy\u00fck zararlara yol a\u00e7abilece\u011fi i\u00e7in, k\u00f6t\u00fc niyetin kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131 durumlarda verilecek cezan\u0131n bu zarar ile tutarl\u0131 olmas\u0131 gerekir. Baz\u0131 durumlarda akademisyenin lisans\u0131n\u0131n veya unvan\u0131n\u0131n elinden al\u0131nmas\u0131 bile neden olunan zarar\u0131n yan\u0131nda yeterince b\u00fcy\u00fck bir ceza olmayabilir.<\/p>\n

    \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    \u0130ntihal olaylar\u0131, gitgide yayg\u0131nla\u015farak bilim d\u00fcnyas\u0131n\u0131n en \u00f6nemli sorunlar\u0131ndan biri haline geldi. Bunun bir\u00e7ok farkl\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":8205,"featured_media":20682,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1499,1495],"tags":[1581,1580],"ppma_author":[1659],"class_list":["post-2464","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-understanding-ethics","category-publishing-research","tag-importance-of-research-ethics","tag-ethics-misconduct"],"acf":[],"single_webinar_page_date":null,"single_webinar_page_time":null,"session_agenda":null,"who_should_attend_this_session":null,"about_the_speaker_field":null,"co-webinar-sec":null,"co_webinar_sec_one":null,"speaker-name":null,"webinar-date":null,"webinar-time":null,"webinar-s-image":null,"custum_webinar_category":null,"authors":[{"term_id":1659,"user_id":8205,"is_guest":0,"slug":"enago","display_name":"enago","avatar_url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/?s=96&d=mm&r=g","author_category":"","first_name":"","last_name":"","user_url":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2464","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8205"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2464"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2464\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":20683,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2464\/revisions\/20683"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20682"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2464"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2464"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2464"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.enago.com\/academy\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2464"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}